МАСЪУЛИЯТИ ҲУҚУҚӢ БАРОИ МАШҒУЛ ШУДАН БА СЕҲРУ ҶОДУ

Дар ҷомеаи муосир таъмини тартиботи ҳуқуқӣ ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон аз вазифаҳои асосии давлат ба ҳисоб меравад. Яке аз падидаҳое, ки метавонад ба амнияти иҷтимоӣ, равонӣ ва молу мулки шаҳрвандон таъсири манфӣ расонад, машғул шудан ба сеҳру ҷоду ва амалҳои ба он монанд мебошад.

Сеҳру ҷоду ҳамчун маҷмӯи амалҳо ва даъвоҳои бардурӯғе арзёбӣ мегардад, ки шахс бо истифода аз усулҳои ғайриилмӣ ва беасос худро дорои қобилиятҳои фавқулода нишон дода, ба шуури дигарон таъсир расонидан мехоҳад. Дар бисёр ҳолатҳо чунин шахсон бо истифода аз боварии шаҳрвандон, махсусан шахсони осебпазир, манфиатҳои шахсии худро таъмин менамоянд.

Аз нуқтаи назари ҳуқуқӣ, машғул шудан ба сеҳру ҷоду худ аз худ ҳамчун кирдори ҷиноятӣ танҳо дар он ҳолат арзёбӣ мегардад, ки он боиси расонидани зарари воқеӣ гардад. Аз ҷумла:
Фиреб (қаллобӣ),ки шахс бо баҳонаи “табобат”, “баргардонидани муҳаббат” ё “рафъи мушкилот” маблағ ё молу мулки дигаронро ба даст меорад;
Зарар расонидан ба саломатӣ — истифодаи усулҳои хатарнок, ки ба ҳолати равонӣ ё ҷисмонии шахс таъсири манфӣ мерасонанд;
Вайрон кардани тартиботи ҷамъиятӣ — паҳн намудани воҳима ё таъсири манфӣ ба суботи иҷтимоӣ.

Дар чунин ҳолатҳо, кирдори шахс мутобиқи қонунгузории амалкунанда метавонад боиси ҷавобгарии маъмурӣ ё ҷиноятӣ гардад.

Дар амалияи судӣ муҳим аст, ки байни эътиқоди шахсӣ ва кирдори ҳуқуқвайронкунанда фарқ гузошта шавад. Суд танҳо он ҳолатҳоро баррасӣ менамояд, ки амал боиси зарари моддӣ ё маънавӣ гардидааст;
далелҳои кофӣ оид ба фиреб ё сӯиистифода мавҷуданд;
робитаи сабабӣ байни амал ва натиҷаи манфӣ исбот шудааст.
Судяҳо ҳангоми баррасии чунин парвандаҳо боэҳтиёт муносибат намуда, ба принсипҳои адолат, қонуният ва баробарии тарафҳо такя менамоянд.

Паҳншавии сеҳру ҷоду метавонад ба сатҳи маърифати ҳуқуқии ҷомеа таъсири манфӣ расонад. Боварии аз ҳад зиёд ба чунин амалҳо метавонад боиси аз даст додани маблағ, вайрон шудани муносибатҳои оилавӣ ва ҳатто зарари равонӣ гардад.

Хулоса, машғул шудан ба сеҳру ҷоду на танҳо масъалаи ахлоқӣ, балки дар ҳолатҳои муайян масъалаи ҳуқуқӣ низ мебошад. Қонунгузорӣ пеш аз ҳама ба ҳифзи манфиатҳои шаҳрвандон равона шудааст ва ҳар гуна амал, ки бо роҳи фиреб ё сӯиистифода анҷом дода мешавад, бояд баҳои ҳуқуқӣ гирад.
Баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқӣ, огоҳонии шаҳрвандон ва татбиқи қатъии қонун метавонад ба коҳиш ёфтани чунин падидаҳо мусоидат намояд.

ИБРОҲИМЗОДА БАҲОДУР, судяи Суди ноҳияи Рӯдакӣ